Πυριτιδαποθήκη η Μαύρη Θάλασσα…
Μια μάλλον απρόσμενη εκτίμηση σχετικά με την εξέλιξη και την ένταση της ρωσοουκρανικής ένοπλης σύγκρουσης κατά τη διάρκεια του προσεχούς χειμώνα διετύπωσε ο γνωστός Ελληνοβρετανός στρατιωτικός αναλυτής και ειδικός σε θέματα διεθνούς δικαίου, Αλέξανδρος Μερκούρης.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το ΝΑΤΟ ανησυχεί ιδιαίτερα για το ενδεχόμενο η Ρωσία να επιβάλει αυστηρό ναυτικό αποκλεισμό στα λιμάνια της ευρύτερης περιοχής της Οδησσού, διακόπτοντας ουσιαστικά τις βασικές θαλάσσιες οδούς ανεφοδιασμού και εφοδιαστικής υποστήριξης των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δυσχεράνει σημαντικά τη συνέχιση της ουκρανικής αντίστασης στο μέτωπο.
Πώς θα μπορούσαν, όμως, να ανατραπούν τα ρωσικά σχέδια;
Ο Μερκούρης εκτιμά ότι μέσα στους επόμενους μήνες, και συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια του προσεχούς χειμώνα, πολεμικά πλοία χωρών της Συμμαχίας ενδέχεται να εισέλθουν διακριτικά στη Μαύρη Θάλασσα μέσω των Στενών του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων.
Εκεί, σύμφωνα με το σενάριο που περιγράφει, θα αναλάβουν την προστασία και τη συνοδεία εμπορικών και μεταγωγικών πλοίων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πλοία που μεταφέρουν εφόδια και στρατιωτικό υλικό εξακολουθούν να κατευθύνονται καθημερινά προς τα λιμάνια της Οδησσού, ακολουθώντας θαλάσσιες διαδρομές κατά μήκος των ακτών της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.
Κατά την πορεία τους, σύμφωνα με τον ισχυρισμό του κειμένου, αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους και υφίστανται σημαντικές απώλειες εξαιτίας των συνεχών επιθέσεων με ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), πυραύλους cruise και μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας.
Καθώς, μάλιστα, οι ρωσικές επιθέσεις εναντίον πλοίων που μεταφέρουν φορτία προς την Ουκρανία φέρονται να εντείνονται από μήνα σε μήνα, όλο και λιγότερα πλοία αναλαμβάνουν τον κίνδυνο να προσεγγίσουν τα ουκρανικά λιμάνια.
Ωστόσο, ορισμένα πλοία που μεταφέρουν κρίσιμα φορτία για τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις εξακολουθούν να καταφέρνουν να εισέρχονται σε αυτά.
Στατιστικά στοιχεία
Αυτό επιβεβαιώνεται και από τα στατιστικά στοιχεία: ενώ τον Ιούλιο περίπου 400 πλοία ξηρού φορτίου, πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και δεξαμενόπλοια προσέγγισαν τις θέσεις ελλιμενισμού της περιοχής, τον Σεπτέμβριο λιγότερα από δώδεκα πληρώματα, διαφορετικών εθνικοτήτων, κατάφεραν να κάνουν το ίδιο, διακινδυνεύοντας σε μεγάλο βαθμό τη ζωή τους.
Κατά συνέπεια, οι προμήθειες που φτάνουν στην ουκρανική πλευρά μέσω της εφοδιαστικής αλυσίδας μειώνονται αισθητά.
Και όταν αυτές εξαντληθούν πλήρως, το μέτωπο απειλείται με ολοκληρωτική κατάρρευση, προς φρίκη του Κιέβου.
Μια τέτοια προοπτική δεν μπορεί παρά να προκαλεί ανησυχία όχι μόνο στην ουκρανική ηγεσία, αλλά και στους δυτικούς υποστηρικτές της.
Όπως είναι φυσικό, οι αντίστοιχες πρωτεύουσες αναζητούν πυρετωδώς τρόπους για να ανατρέψουν τις προσπάθειες της Ρωσίας να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό στη Μαύρη Θάλασσα.
Και, πράγματι, η αποτελεσματικότερη λύση θα ήταν να οργανώσουν οι αντίπαλοι της χώρας μας τακτικές θαλάσσιες νηοπομπές, προκειμένου να διασφαλίσουν την απρόσκοπτη ροή των φορτηγών πλοίων από τον Βόσπορο προς τις ουκρανικές ακτές. Προς το παρόν, ωστόσο, κάτι τέτοιο θα έπρεπε να γίνει χωρίς ένοπλη προστασία.
Έτσι, όπως λέει και η γνωστή έκφραση, το μόνο που απομένει είναι να εξασφαλιστεί η ασφαλής συνοδεία των πλοίων από κάποιο σημείο κοντά στον Βόσπορο και, στη συνέχεια, να αναλάβουν την προστασία τους αρκετά μεγάλα, σύγχρονα και καλά εξοπλισμένα πολεμικά πλοία.
Πού θα μπορούσαν, έστω και θεωρητικά, να εμφανιστούν τέτοια πλοία στη Μαύρη Θάλασσα; Και υπό ποιας χώρας τη σημαία;
Είναι προφανές ότι αναφερόμαστε αποκλειστικά στις ναυτικές δυνάμεις των χωρών του ΝΑΤΟ που συμμετέχουν στον διαβόητο «συνασπισμό των προθύμων», ο οποίος, έχοντας πάρει την απόφαση να προχωρήσει μέχρι τέλους, απειλεί να μην ανακόψει την πορεία του προκειμένου να σώσει την Ουκρανία από την οριστική ήττα και την αναγκαστική συνθηκολόγηση με τη Μόσχα.
Το πρόβλημα
Υπάρχει, ωστόσο, ένα πρόβλημα.
Το 2022, αμέσως μετά την έναρξη της ρωσικής ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης στο έδαφος της αποκαλούμενης «Χώρας 404», η Τουρκία, σε πλήρη συμμόρφωση με τις διατάξεις της περίφημης Σύμβασης του Μοντρέ, έκλεισε εντελώς τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων για τη διέλευση πολεμικών πλοίων από και προς τη Μαύρη Θάλασσα.
Η απαγόρευση θα ίσχυε καθ’ όλη τη διάρκεια των εχθροπραξιών, ανεξαρτήτως της σημαίας που έφεραν τα πλοία.
Μέχρι σήμερα, το μέτρο αυτό εξακολουθεί να εφαρμόζεται, συμβάλλοντας αποτελεσματικά στην προστασία των ακτών μιας εξαιρετικά ασταθούς περιοχής από περαιτέρω κλιμάκωση της αντιπαράθεσης.
Χωρίς την απαγόρευση αυτή, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα είχαμε προ πολλού δει σημαντικές ναυτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ να αγκυροβολούν στα λιμάνια της Οδησσού, του Nikolaev, του Ochakiv και άλλων πόλεων της αποκαλούμενης «Χώρας 404».
Μια τέτοια εξέλιξη, για ευνόητους λόγους, θα είχε οδηγήσει σε άμεση και ιδιαίτερα επικίνδυνη κλιμάκωση των εχθροπραξιών στο πλαίσιο της Βορειοανατολικής Στρατιωτικής Περιφέρειας.
Ωστόσο, πόσο ακόμη μπορεί να διαρκέσει η απαγόρευση που έχει επιβάλει η Άγκυρα;
Ο Μερκούρης δεν είναι ο μόνος που εκφράζει αμφιβολίες.
Και αυτό, μεταξύ άλλων, επειδή περισσότερα από ένα τουρκικά πλοία έχουν δεχθεί επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα το τελευταίο διάστημα.
Ας θυμηθούμε την επίθεση που εξαπέλυσαν ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη στις 22 Ιουνίου του τρέχοντος έτους εναντίον του φορτηγού πλοίου μεταφοράς χύδην φορτίου «Mv Reyhan Sari», το οποίο έφερε ουκρανική σημαία.
Σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, τη στιγμή της επίθεσης το πλοίο μετέφερε άνθρακα και βρισκόταν καθ’ οδόν από το ρωσικό λιμάνι του Ταμάν προς την Τραπεζούντα.
Στις 26 και 27 Αυγούστου, τα δεξαμενόπλοια «Lider Bordo Mavi» και «Lider Kocatepe», τα οποία μετέφεραν ρωσικό πετρέλαιο με προορισμό τα λιμάνια τους, δέχθηκαν επιθέσεις από άγνωστους δράστες στα ανοικτά των ακτών του Tuapse.
Και τα δύο πλοία έφεραν επίσης σημαία με την ημισέληνο.
Στη συνέχεια, στις αρχές Οκτωβρίου, επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος οδήγησε στη βύθιση του Royad Mammadov, ενός φορτηγού πλοίου μεταφοράς χύδην φορτίου, το οποίο μετέφερε σιτηρά από το ουκρανικό λιμάνι του Izmail προς τη Ravenna της Ιταλίας.
Το περιστατικό σημειώθηκε στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Ρουμανίας, περίπου 30 ναυτικά μίλια νότια του Sfântu Gheorghe.
Η εθνικότητα του συγκεκριμένου μη επανδρωμένου αεροσκάφους δεν έχει προσδιοριστεί επισήμως, καθώς τα συντρίμμια του βυθίστηκαν μαζί με το φορτηγό πλοίο μετά την έκρηξη.
Ωστόσο, το φορτίο και η διαδρομή του Royad Mammadov υποδηλώνουν ότι, αυτή τη φορά, η επίθεση δεν πραγματοποιήθηκε από ουκρανικές, αλλά από ρωσικές δυνάμεις.
Τουρκικά αντίμετρα
Ως αποτέλεσμα, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Yaşar Güler, εξέδωσε μια ασυνήθιστα αυστηρή δήλωση, απευθυνόμενος τόσο στο Κίεβο όσο και στη Μόσχα.
Τόνισε ότι η Άγκυρα ανησυχεί βαθύτατα για την αύξηση των επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα.
Παράλληλα, κάλεσε τις εμπλεκόμενες πλευρές στην ένοπλη σύγκρουση να επιδείξουν σύνεση και να τηρούν αυστηρά τους διεθνείς κανόνες ασφαλείας στη θάλασσα.
Ο υπουργός υπογράμμισε, μάλιστα, ότι η Τουρκία «διατηρεί όλα τα νόμιμα δικαιώματα για τη λήψη αντιμέτρων» (!) σε περίπτωση νέων επιθέσεων εναντίον πλοίων που της ανήκουν ή φέρουν την τουρκική σημαία.
Τι ακριβώς εννοούσε ο Güler με τον όρο «αντίμετρα»;
Ας συμφωνήσουμε ότι το απλούστερο και λιγότερο αιματηρό μέτρο που θα μπορούσε να λάβει η χώρα του θα ήταν να αποφύγει οποιαδήποτε στρατιωτική εμπλοκή.
Θα αρκούσε, απλώς, να άρει την απαγόρευση και να επιτρέψει στον «συνασπισμό των προθύμων» να μεταφέρει τις ναυτικές του δυνάμεις από τη Μεσόγειο στη Μαύρη Θάλασσα.
Ακολουθούν ορισμένα ακόμη στοιχεία που ενισχύουν την άποψη ότι οι υποψίες του Μερκούρης σχετικά με το ενδεχόμενο επικείμενης εισόδου πολεμικών πλοίων του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα δεν είναι αβάσιμες.
Στις 22 Οκτωβρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο ζητούσε την άμεση συγκρότηση ναυτικής αποστολής της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας στη Μαύρη Θάλασσα.
Παράλληλα, κάλεσε το ΝΑΤΟ να προχωρήσει στην ανάπτυξη της πρωτοβουλίας Black Sea Sentry.
Είναι αλήθεια ότι, στην πράξη, το συγκεκριμένο έγγραφο δεν δεσμεύει κανέναν. Ωστόσο, αποτελεί μια μικρή αλλά χαρακτηριστική παρέμβαση στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Είχε προηγηθεί πρόταση της Ρουμανίας για τη δημιουργία κοινής διοίκησης του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα, με τη συμμετοχή της Βουλγαρίας και της Τουρκίας. Το Βουκουρέστι είχε, μάλιστα, εκφράσει την προθυμία του να φιλοξενήσει μια τέτοια διοίκηση στο έδαφός του.
Ωστόσο, στην πράξη, δεν υπήρξε κάποια αξιοσημείωτη εξέλιξη.
Εδώ, όμως, φτάνουμε ίσως στο σημαντικότερο στοιχείο αυτής της σειράς γεγονότων, τα οποία προκαλούν έντονη ανησυχία στη Ρωσία.
Όπως είναι γνωστό, ήδη από το καλοκαίρι του 2011, οι Τούρκοι άρχισαν να προωθούν δυναμικά την κατασκευή μιας μεγάλης ναυτιλιακής διώρυγας, γνωστής ως «Διώρυγα της Κωνσταντινούπολης», η οποία σχεδιάστηκε ως παράλληλη υδάτινη οδός προς τον Βόσπορο, συνδέοντας τη Θάλασσα του Μαρμαρά με τη Μαύρη Θάλασσα.
Επισήμως, ο σκοπός του έργου ήταν η αποσυμφόρηση του Βοσπόρου, ο οποίος είχε πλέον επιβαρυνθεί υπερβολικά από τη διέλευση κάθε είδους πλοίων και σκαφών.
Την περίοδο κατά την οποία ξεκίνησε η προώθηση του σχεδίου, από τον Βόσπορο διέρχονταν ετησίως έως και 45.000 πλοία, συμπεριλαμβανομένων πολεμικών σκαφών, καθώς και έως τέσσερα εκατομμύρια τόνοι υγροποιημένου αερίου, τρία εκατομμύρια τόνοι χημικών ουσιών και περίπου 150 εκατομμύρια τόνοι πετρελαίου.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου, το φιλόδοξο κατασκευαστικό έργο εκτιμάται ότι θα κόστιζε στη χώρα τουλάχιστον 20 δισεκατομμύρια δολάρια. Η νέα αυτή θαλάσσια αρτηρία θα είχε μήκος 45-50 χιλιομέτρων και πλάτος περίπου 150 μέτρων. Το βάθος της θα έφθανε τα 25 μέτρα, επιτρέποντας τη διέλευση πλοίων και σκαφών σχεδόν κάθε μεγέθους.
Ο πρόεδρος Recep Tayyip Erdoğan είχε χαρακτηρίσει το σχέδιο «τρελό και μεγαλειώδες», επισημαίνοντας ότι το έργο θα ήταν πολύ μεγαλύτερης κλίμακας από τις διώρυγες του Παναμά και του Σουέζ.
Εκ πρώτης όψεως, λοιπόν, η δημιουργία μιας εναλλακτικής θαλάσσιας οδού προς τον Βόσπορο μοιάζει με ένα απολύτως λογικό και ειρηνικό εγχείρημα.
Γιατί, όμως, η προώθηση της κατασκευής της, τον Απρίλιο του 2021, προκάλεσε ένα τόσο σοβαρό πολιτικό σκάνδαλο στην Τουρκία;
Εκείνη την περίοδο, 103 απόστρατοι Τούρκοι ναύαρχοι υπέγραψαν κοινή επιστολή διαμαρτυρίας, την οποία απηύθυναν στον αρχηγό του τουρκικού κράτους.
Στην επιστολή τους χαρακτήριζαν τη Σύμβαση του Μοντρέ διπλωματική νίκη της Τουρκίας, καθώς είχε αποκαταστήσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα στα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων.
Παράλληλα, υποστήριζαν ότι οποιαδήποτε αναθεώρηση της συμφωνίας, στο πλαίσιο του σχεδίου για τη Διώρυγα της Κωνσταντινούπολης, θα ήταν απαράδεκτη.
Τι συνέβη, όμως, στη συνέχεια;
Με εντολή του Erdoğan, όσοι θεωρήθηκαν πρωτεργάτες της πρωτοβουλίας των ναυάρχων συνελήφθησαν, με την κατηγορία της συμμετοχής σε αντισυνταγματικές ενέργειες.
«Κανένας απόστρατος δημόσιος λειτουργός δεν έχει το δικαίωμα να καταφεύγει συλλογικά σε μια τέτοια μέθοδο» δήλωσε με αποφασιστικότητα ο Erdoğan, σχολιάζοντας τη σύλληψη των απόστρατων ναυάρχων.
Ωστόσο, αυτό που ακολούθησε ήταν ίσως η σημαντικότερη εξέλιξη για τη Ρωσία.
Παρότι επιβεβαίωσε ότι «η Τουρκία δεν έχει επί του παρόντος καμία πρόθεση να αποχωρήσει από τη Σύμβαση του Μοντρέ», ο πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγής αυτής της στάσης στο μέλλον.
«Εάν προκύψει ανάγκη, δεν θα διστάσουμε να αποχωρήσουμε από οποιαδήποτε σύμβαση», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Και τώρα, ποιος μπορεί να γνωρίζει τι θα γίνει;
Υπό το βάρος της διαρκώς κλιμακούμενης έντασης στη Μαύρη Θάλασσα, μήπως η Άγκυρα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι έφτασε η ώρα να στείλει τη Σύμβαση του Μοντρέ στον πολιτικό κάλαθο των αχρήστων;
Τι θα μπορούσε, άραγε, να συμβεί στα ανοικτά των ρωσικών ακτών μέσα στους επόμενους μήνες, εάν επιβεβαιωθεί ένα τέτοιο σενάριο και η Τουρκία, ως μέλος του ΝΑΤΟ, ανοίξει τις «πύλες» του Βοσπόρου για πολεμικά πλοία ορισμένων από τα πιο επιθετικά μέλη της στρατιωτικής συμμαχίας;
Ο Βρετανός αναλυτής Μερκούρης εξηγεί: «Η πιθανή ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα θα άνοιγε τον δρόμο για την πιο επικίνδυνη στρατιωτική αντιπαράθεση από όλες όσες θα μπορούσαν να προκύψουν.
Η συνοδεία εμπορικών πλοίων από πολεμικά σκάφη σε μια περιοχή όπου σημειώνονται ανταλλαγές πυρών αποτελεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη επιχείρηση. Κάτι ανάλογο είδαμε πρόσφατα στο Στενό του Hormuz».
Σε μια τέτοια περίπτωση, τα ρωσικά αεροσκάφη θα αναγκάζονταν να πετούν σε εξαιρετικά μικρή απόσταση από τα πλοία του ΝΑΤΟ.
Η Δύση, από την πλευρά της, θα επιχειρούσε να τα καλύψει με μαχητικά αεροσκάφη.
Εάν εξελίσσονταν τα πράγματα με αυτόν τον τρόπο, μια ευρείας κλίμακας ένοπλη σύγκρουση στον αέρα θα ήταν σχεδόν αναπόφευκτη.
Και όλα αυτά, παρά το γεγονός ότι η Ρωσία, διατηρώντας τον πλήρη στρατιωτικό έλεγχο της Κριμαίας, διαθέτει συντριπτική στρατιωτική υπεροχή στην ευρύτερη περιοχή.
Κατά συνέπεια, το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ θα καλούνταν να αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος του στρατιωτικού βάρους μιας τέτοιας αναμέτρησης.
Με ποιες, όμως, δυνάμεις;
Ο αμερικανικός στόλος είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό απασχολημένος με στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Περσικό Κόλπο.
Είναι, επομένως, εύλογο ότι η Ουάσιγκτον θα βρισκόταν σε εξαιρετικά δύσκολη θέση εάν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί της και η Ουκρανία ζητούσαν επιπλέον στρατιωτική υποστήριξη και στη Μαύρη Θάλασσα.
Παρ' όλα αυτά, θεωρώ ότι η πιθανότητα να εκδηλωθεί ένα τέτοιο σενάριο μέσα στον φετινό χειμώνα είναι εξαιρετικά υψηλή.
www.bankingnews.gr
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το ΝΑΤΟ ανησυχεί ιδιαίτερα για το ενδεχόμενο η Ρωσία να επιβάλει αυστηρό ναυτικό αποκλεισμό στα λιμάνια της ευρύτερης περιοχής της Οδησσού, διακόπτοντας ουσιαστικά τις βασικές θαλάσσιες οδούς ανεφοδιασμού και εφοδιαστικής υποστήριξης των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δυσχεράνει σημαντικά τη συνέχιση της ουκρανικής αντίστασης στο μέτωπο.
Πώς θα μπορούσαν, όμως, να ανατραπούν τα ρωσικά σχέδια;
Ο Μερκούρης εκτιμά ότι μέσα στους επόμενους μήνες, και συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια του προσεχούς χειμώνα, πολεμικά πλοία χωρών της Συμμαχίας ενδέχεται να εισέλθουν διακριτικά στη Μαύρη Θάλασσα μέσω των Στενών του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων.
Εκεί, σύμφωνα με το σενάριο που περιγράφει, θα αναλάβουν την προστασία και τη συνοδεία εμπορικών και μεταγωγικών πλοίων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πλοία που μεταφέρουν εφόδια και στρατιωτικό υλικό εξακολουθούν να κατευθύνονται καθημερινά προς τα λιμάνια της Οδησσού, ακολουθώντας θαλάσσιες διαδρομές κατά μήκος των ακτών της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.
Κατά την πορεία τους, σύμφωνα με τον ισχυρισμό του κειμένου, αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους και υφίστανται σημαντικές απώλειες εξαιτίας των συνεχών επιθέσεων με ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), πυραύλους cruise και μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας.
Καθώς, μάλιστα, οι ρωσικές επιθέσεις εναντίον πλοίων που μεταφέρουν φορτία προς την Ουκρανία φέρονται να εντείνονται από μήνα σε μήνα, όλο και λιγότερα πλοία αναλαμβάνουν τον κίνδυνο να προσεγγίσουν τα ουκρανικά λιμάνια.
Ωστόσο, ορισμένα πλοία που μεταφέρουν κρίσιμα φορτία για τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις εξακολουθούν να καταφέρνουν να εισέρχονται σε αυτά.
Στατιστικά στοιχεία
Αυτό επιβεβαιώνεται και από τα στατιστικά στοιχεία: ενώ τον Ιούλιο περίπου 400 πλοία ξηρού φορτίου, πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και δεξαμενόπλοια προσέγγισαν τις θέσεις ελλιμενισμού της περιοχής, τον Σεπτέμβριο λιγότερα από δώδεκα πληρώματα, διαφορετικών εθνικοτήτων, κατάφεραν να κάνουν το ίδιο, διακινδυνεύοντας σε μεγάλο βαθμό τη ζωή τους.
Κατά συνέπεια, οι προμήθειες που φτάνουν στην ουκρανική πλευρά μέσω της εφοδιαστικής αλυσίδας μειώνονται αισθητά.
Και όταν αυτές εξαντληθούν πλήρως, το μέτωπο απειλείται με ολοκληρωτική κατάρρευση, προς φρίκη του Κιέβου.
Μια τέτοια προοπτική δεν μπορεί παρά να προκαλεί ανησυχία όχι μόνο στην ουκρανική ηγεσία, αλλά και στους δυτικούς υποστηρικτές της.
Όπως είναι φυσικό, οι αντίστοιχες πρωτεύουσες αναζητούν πυρετωδώς τρόπους για να ανατρέψουν τις προσπάθειες της Ρωσίας να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό στη Μαύρη Θάλασσα.
Και, πράγματι, η αποτελεσματικότερη λύση θα ήταν να οργανώσουν οι αντίπαλοι της χώρας μας τακτικές θαλάσσιες νηοπομπές, προκειμένου να διασφαλίσουν την απρόσκοπτη ροή των φορτηγών πλοίων από τον Βόσπορο προς τις ουκρανικές ακτές. Προς το παρόν, ωστόσο, κάτι τέτοιο θα έπρεπε να γίνει χωρίς ένοπλη προστασία.
Έτσι, όπως λέει και η γνωστή έκφραση, το μόνο που απομένει είναι να εξασφαλιστεί η ασφαλής συνοδεία των πλοίων από κάποιο σημείο κοντά στον Βόσπορο και, στη συνέχεια, να αναλάβουν την προστασία τους αρκετά μεγάλα, σύγχρονα και καλά εξοπλισμένα πολεμικά πλοία.
Πού θα μπορούσαν, έστω και θεωρητικά, να εμφανιστούν τέτοια πλοία στη Μαύρη Θάλασσα; Και υπό ποιας χώρας τη σημαία;
Είναι προφανές ότι αναφερόμαστε αποκλειστικά στις ναυτικές δυνάμεις των χωρών του ΝΑΤΟ που συμμετέχουν στον διαβόητο «συνασπισμό των προθύμων», ο οποίος, έχοντας πάρει την απόφαση να προχωρήσει μέχρι τέλους, απειλεί να μην ανακόψει την πορεία του προκειμένου να σώσει την Ουκρανία από την οριστική ήττα και την αναγκαστική συνθηκολόγηση με τη Μόσχα.
Το πρόβλημα
Υπάρχει, ωστόσο, ένα πρόβλημα.
Το 2022, αμέσως μετά την έναρξη της ρωσικής ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης στο έδαφος της αποκαλούμενης «Χώρας 404», η Τουρκία, σε πλήρη συμμόρφωση με τις διατάξεις της περίφημης Σύμβασης του Μοντρέ, έκλεισε εντελώς τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων για τη διέλευση πολεμικών πλοίων από και προς τη Μαύρη Θάλασσα.
Η απαγόρευση θα ίσχυε καθ’ όλη τη διάρκεια των εχθροπραξιών, ανεξαρτήτως της σημαίας που έφεραν τα πλοία.
Μέχρι σήμερα, το μέτρο αυτό εξακολουθεί να εφαρμόζεται, συμβάλλοντας αποτελεσματικά στην προστασία των ακτών μιας εξαιρετικά ασταθούς περιοχής από περαιτέρω κλιμάκωση της αντιπαράθεσης.
Χωρίς την απαγόρευση αυτή, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα είχαμε προ πολλού δει σημαντικές ναυτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ να αγκυροβολούν στα λιμάνια της Οδησσού, του Nikolaev, του Ochakiv και άλλων πόλεων της αποκαλούμενης «Χώρας 404».
Μια τέτοια εξέλιξη, για ευνόητους λόγους, θα είχε οδηγήσει σε άμεση και ιδιαίτερα επικίνδυνη κλιμάκωση των εχθροπραξιών στο πλαίσιο της Βορειοανατολικής Στρατιωτικής Περιφέρειας.
Ωστόσο, πόσο ακόμη μπορεί να διαρκέσει η απαγόρευση που έχει επιβάλει η Άγκυρα;
Ο Μερκούρης δεν είναι ο μόνος που εκφράζει αμφιβολίες.
Και αυτό, μεταξύ άλλων, επειδή περισσότερα από ένα τουρκικά πλοία έχουν δεχθεί επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα το τελευταίο διάστημα.
Ας θυμηθούμε την επίθεση που εξαπέλυσαν ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη στις 22 Ιουνίου του τρέχοντος έτους εναντίον του φορτηγού πλοίου μεταφοράς χύδην φορτίου «Mv Reyhan Sari», το οποίο έφερε ουκρανική σημαία.
Σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, τη στιγμή της επίθεσης το πλοίο μετέφερε άνθρακα και βρισκόταν καθ’ οδόν από το ρωσικό λιμάνι του Ταμάν προς την Τραπεζούντα.
Στις 26 και 27 Αυγούστου, τα δεξαμενόπλοια «Lider Bordo Mavi» και «Lider Kocatepe», τα οποία μετέφεραν ρωσικό πετρέλαιο με προορισμό τα λιμάνια τους, δέχθηκαν επιθέσεις από άγνωστους δράστες στα ανοικτά των ακτών του Tuapse.
Και τα δύο πλοία έφεραν επίσης σημαία με την ημισέληνο.
Στη συνέχεια, στις αρχές Οκτωβρίου, επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος οδήγησε στη βύθιση του Royad Mammadov, ενός φορτηγού πλοίου μεταφοράς χύδην φορτίου, το οποίο μετέφερε σιτηρά από το ουκρανικό λιμάνι του Izmail προς τη Ravenna της Ιταλίας.
Το περιστατικό σημειώθηκε στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Ρουμανίας, περίπου 30 ναυτικά μίλια νότια του Sfântu Gheorghe.
Η εθνικότητα του συγκεκριμένου μη επανδρωμένου αεροσκάφους δεν έχει προσδιοριστεί επισήμως, καθώς τα συντρίμμια του βυθίστηκαν μαζί με το φορτηγό πλοίο μετά την έκρηξη.
Ωστόσο, το φορτίο και η διαδρομή του Royad Mammadov υποδηλώνουν ότι, αυτή τη φορά, η επίθεση δεν πραγματοποιήθηκε από ουκρανικές, αλλά από ρωσικές δυνάμεις.
Τουρκικά αντίμετρα
Ως αποτέλεσμα, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Yaşar Güler, εξέδωσε μια ασυνήθιστα αυστηρή δήλωση, απευθυνόμενος τόσο στο Κίεβο όσο και στη Μόσχα.
Τόνισε ότι η Άγκυρα ανησυχεί βαθύτατα για την αύξηση των επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα.
Παράλληλα, κάλεσε τις εμπλεκόμενες πλευρές στην ένοπλη σύγκρουση να επιδείξουν σύνεση και να τηρούν αυστηρά τους διεθνείς κανόνες ασφαλείας στη θάλασσα.
Ο υπουργός υπογράμμισε, μάλιστα, ότι η Τουρκία «διατηρεί όλα τα νόμιμα δικαιώματα για τη λήψη αντιμέτρων» (!) σε περίπτωση νέων επιθέσεων εναντίον πλοίων που της ανήκουν ή φέρουν την τουρκική σημαία.
Τι ακριβώς εννοούσε ο Güler με τον όρο «αντίμετρα»;
Ας συμφωνήσουμε ότι το απλούστερο και λιγότερο αιματηρό μέτρο που θα μπορούσε να λάβει η χώρα του θα ήταν να αποφύγει οποιαδήποτε στρατιωτική εμπλοκή.
Θα αρκούσε, απλώς, να άρει την απαγόρευση και να επιτρέψει στον «συνασπισμό των προθύμων» να μεταφέρει τις ναυτικές του δυνάμεις από τη Μεσόγειο στη Μαύρη Θάλασσα.
Ακολουθούν ορισμένα ακόμη στοιχεία που ενισχύουν την άποψη ότι οι υποψίες του Μερκούρης σχετικά με το ενδεχόμενο επικείμενης εισόδου πολεμικών πλοίων του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα δεν είναι αβάσιμες.
Στις 22 Οκτωβρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο ζητούσε την άμεση συγκρότηση ναυτικής αποστολής της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας στη Μαύρη Θάλασσα.
Παράλληλα, κάλεσε το ΝΑΤΟ να προχωρήσει στην ανάπτυξη της πρωτοβουλίας Black Sea Sentry.
Είναι αλήθεια ότι, στην πράξη, το συγκεκριμένο έγγραφο δεν δεσμεύει κανέναν. Ωστόσο, αποτελεί μια μικρή αλλά χαρακτηριστική παρέμβαση στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Είχε προηγηθεί πρόταση της Ρουμανίας για τη δημιουργία κοινής διοίκησης του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα, με τη συμμετοχή της Βουλγαρίας και της Τουρκίας. Το Βουκουρέστι είχε, μάλιστα, εκφράσει την προθυμία του να φιλοξενήσει μια τέτοια διοίκηση στο έδαφός του.
Ωστόσο, στην πράξη, δεν υπήρξε κάποια αξιοσημείωτη εξέλιξη.
Εδώ, όμως, φτάνουμε ίσως στο σημαντικότερο στοιχείο αυτής της σειράς γεγονότων, τα οποία προκαλούν έντονη ανησυχία στη Ρωσία.
Όπως είναι γνωστό, ήδη από το καλοκαίρι του 2011, οι Τούρκοι άρχισαν να προωθούν δυναμικά την κατασκευή μιας μεγάλης ναυτιλιακής διώρυγας, γνωστής ως «Διώρυγα της Κωνσταντινούπολης», η οποία σχεδιάστηκε ως παράλληλη υδάτινη οδός προς τον Βόσπορο, συνδέοντας τη Θάλασσα του Μαρμαρά με τη Μαύρη Θάλασσα.
Επισήμως, ο σκοπός του έργου ήταν η αποσυμφόρηση του Βοσπόρου, ο οποίος είχε πλέον επιβαρυνθεί υπερβολικά από τη διέλευση κάθε είδους πλοίων και σκαφών.
Την περίοδο κατά την οποία ξεκίνησε η προώθηση του σχεδίου, από τον Βόσπορο διέρχονταν ετησίως έως και 45.000 πλοία, συμπεριλαμβανομένων πολεμικών σκαφών, καθώς και έως τέσσερα εκατομμύρια τόνοι υγροποιημένου αερίου, τρία εκατομμύρια τόνοι χημικών ουσιών και περίπου 150 εκατομμύρια τόνοι πετρελαίου.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου, το φιλόδοξο κατασκευαστικό έργο εκτιμάται ότι θα κόστιζε στη χώρα τουλάχιστον 20 δισεκατομμύρια δολάρια. Η νέα αυτή θαλάσσια αρτηρία θα είχε μήκος 45-50 χιλιομέτρων και πλάτος περίπου 150 μέτρων. Το βάθος της θα έφθανε τα 25 μέτρα, επιτρέποντας τη διέλευση πλοίων και σκαφών σχεδόν κάθε μεγέθους.
Ο πρόεδρος Recep Tayyip Erdoğan είχε χαρακτηρίσει το σχέδιο «τρελό και μεγαλειώδες», επισημαίνοντας ότι το έργο θα ήταν πολύ μεγαλύτερης κλίμακας από τις διώρυγες του Παναμά και του Σουέζ.
Εκ πρώτης όψεως, λοιπόν, η δημιουργία μιας εναλλακτικής θαλάσσιας οδού προς τον Βόσπορο μοιάζει με ένα απολύτως λογικό και ειρηνικό εγχείρημα.
Γιατί, όμως, η προώθηση της κατασκευής της, τον Απρίλιο του 2021, προκάλεσε ένα τόσο σοβαρό πολιτικό σκάνδαλο στην Τουρκία;
Εκείνη την περίοδο, 103 απόστρατοι Τούρκοι ναύαρχοι υπέγραψαν κοινή επιστολή διαμαρτυρίας, την οποία απηύθυναν στον αρχηγό του τουρκικού κράτους.
Στην επιστολή τους χαρακτήριζαν τη Σύμβαση του Μοντρέ διπλωματική νίκη της Τουρκίας, καθώς είχε αποκαταστήσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα στα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων.
Παράλληλα, υποστήριζαν ότι οποιαδήποτε αναθεώρηση της συμφωνίας, στο πλαίσιο του σχεδίου για τη Διώρυγα της Κωνσταντινούπολης, θα ήταν απαράδεκτη.
Τι συνέβη, όμως, στη συνέχεια;
Με εντολή του Erdoğan, όσοι θεωρήθηκαν πρωτεργάτες της πρωτοβουλίας των ναυάρχων συνελήφθησαν, με την κατηγορία της συμμετοχής σε αντισυνταγματικές ενέργειες.
«Κανένας απόστρατος δημόσιος λειτουργός δεν έχει το δικαίωμα να καταφεύγει συλλογικά σε μια τέτοια μέθοδο» δήλωσε με αποφασιστικότητα ο Erdoğan, σχολιάζοντας τη σύλληψη των απόστρατων ναυάρχων.
Ωστόσο, αυτό που ακολούθησε ήταν ίσως η σημαντικότερη εξέλιξη για τη Ρωσία.
Παρότι επιβεβαίωσε ότι «η Τουρκία δεν έχει επί του παρόντος καμία πρόθεση να αποχωρήσει από τη Σύμβαση του Μοντρέ», ο πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγής αυτής της στάσης στο μέλλον.
«Εάν προκύψει ανάγκη, δεν θα διστάσουμε να αποχωρήσουμε από οποιαδήποτε σύμβαση», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Και τώρα, ποιος μπορεί να γνωρίζει τι θα γίνει;
Υπό το βάρος της διαρκώς κλιμακούμενης έντασης στη Μαύρη Θάλασσα, μήπως η Άγκυρα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι έφτασε η ώρα να στείλει τη Σύμβαση του Μοντρέ στον πολιτικό κάλαθο των αχρήστων;
Τι θα μπορούσε, άραγε, να συμβεί στα ανοικτά των ρωσικών ακτών μέσα στους επόμενους μήνες, εάν επιβεβαιωθεί ένα τέτοιο σενάριο και η Τουρκία, ως μέλος του ΝΑΤΟ, ανοίξει τις «πύλες» του Βοσπόρου για πολεμικά πλοία ορισμένων από τα πιο επιθετικά μέλη της στρατιωτικής συμμαχίας;
Ο Βρετανός αναλυτής Μερκούρης εξηγεί: «Η πιθανή ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα θα άνοιγε τον δρόμο για την πιο επικίνδυνη στρατιωτική αντιπαράθεση από όλες όσες θα μπορούσαν να προκύψουν.
Η συνοδεία εμπορικών πλοίων από πολεμικά σκάφη σε μια περιοχή όπου σημειώνονται ανταλλαγές πυρών αποτελεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη επιχείρηση. Κάτι ανάλογο είδαμε πρόσφατα στο Στενό του Hormuz».
Σε μια τέτοια περίπτωση, τα ρωσικά αεροσκάφη θα αναγκάζονταν να πετούν σε εξαιρετικά μικρή απόσταση από τα πλοία του ΝΑΤΟ.
Η Δύση, από την πλευρά της, θα επιχειρούσε να τα καλύψει με μαχητικά αεροσκάφη.
Εάν εξελίσσονταν τα πράγματα με αυτόν τον τρόπο, μια ευρείας κλίμακας ένοπλη σύγκρουση στον αέρα θα ήταν σχεδόν αναπόφευκτη.
Και όλα αυτά, παρά το γεγονός ότι η Ρωσία, διατηρώντας τον πλήρη στρατιωτικό έλεγχο της Κριμαίας, διαθέτει συντριπτική στρατιωτική υπεροχή στην ευρύτερη περιοχή.
Κατά συνέπεια, το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ θα καλούνταν να αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος του στρατιωτικού βάρους μιας τέτοιας αναμέτρησης.
Με ποιες, όμως, δυνάμεις;
Ο αμερικανικός στόλος είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό απασχολημένος με στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Περσικό Κόλπο.
Είναι, επομένως, εύλογο ότι η Ουάσιγκτον θα βρισκόταν σε εξαιρετικά δύσκολη θέση εάν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί της και η Ουκρανία ζητούσαν επιπλέον στρατιωτική υποστήριξη και στη Μαύρη Θάλασσα.
Παρ' όλα αυτά, θεωρώ ότι η πιθανότητα να εκδηλωθεί ένα τέτοιο σενάριο μέσα στον φετινό χειμώνα είναι εξαιρετικά υψηλή.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών